سازمان غذا و دارو | هشدار درباره عوارض آمپول‌های لاغری غیرمجاز

ندا خوز، کارشناس دفتر نظارت و پایش مصرف فرآورده‌های سلامت سازمان غذا و دارو، با هشدار نسبت به مصرف خودسرانه و خرید غیرمجاز آمپول‌های تزریقی لاغری، عوارض جانبی شدید این داروها را از اختلالات گوارشی ساده تا التهاب لوزالمعده و مشکلات کیسه صفرا تشریح کرد. به گفته این کارشناس، این آمپول‌ها به هیچ عنوان برای تمامی افراد مناسب نیستند و استفاده از آن‌ها تنها برای افرادی با شاخص توده بدنی (BMI) ۳۰ به بالا یا مبتلایان به اضافه‌وزن همراه با بیماری‌های زمینه‌ای مانند دیابت و فشار خون بالا و تحت نظر مستقیم پزشک مجاز است. مصرف این محصولات می‌تواند با عوارضی نظیر تهوع، استفراغ، اسهال، یبوست و در موارد شدیدتر التهاب لوزالمعده (پانکراس) و آسیب به کیسه صفرا همراه باشد. خوز تأکید کرد داروهای تهیه‌شده از مسیرهای غیررسمی به دلیل احتمال تقلبی بودن یا عدم رعایت زنجیره سرد و شرایط نگهداری، خطرات جبران‌ناپذیری برای سلامت دارند و خرید آن‌ها صرفاً باید از طریق شبکه رسمی داروخانه‌ای کشور انجام شود. شاخص توده بدنی که در این هشدار به آن اشاره شده، معیاری ساده برای سنجش تناسب وزن و قد است و از تقسیم وزن (به کیلوگرم) بر مربع قد (به متر) به دست می‌آید. عدد ۳۰ و بالاتر به‌عنوان چاقی تعریف می‌شود و محدوده ۲۵ تا ۲۹٫۹ اضافه‌وزن محسوب می‌شود. نکته مهم آن است که این شاخص به‌تنهایی تصویر کاملی از وضعیت سلامت نمی‌دهد؛ توده عضلانی، توزیع چربی، سن و بیماری‌های زمینه‌ای نیز باید در ارزیابی پزشک لحاظ شوند. به همین دلیل، تجویز دارو برای کاهش وزن بدون معاینه، آزمایش و بررسی سابقه پزشکی فرد، اقدامی غیرعلمی و پرخطر است. بسیاری از آمپول‌های لاغری که امروز در بازار غیررسمی و شبکه‌های اجتماعی عرضه می‌شوند، در گروه داروهای آگونیست گیرنده پپتید شبه‌گلوکاگون-۱ (GLP-1) قرار می‌گیرند؛ داروهایی که با تأثیر بر مراکز تنظیم اشتها در مغز و کند کردن تخلیه معده، احساس سیری را افزایش می‌دهند. همین سازوکار توضیح می‌دهد که چرا شایع‌ترین عوارض آن‌ها گوارشی است: تهوع، استفراغ، اسهال، یبوست و درد شکمی. این عوارض معمولاً در شروع درمان شدیدتر هستند، اما در برخی بیماران به‌قدری آزاردهنده می‌شوند که ادامه درمان را غیرممکن می‌کنند. خطر جدی‌تر، عوارض نادر اما شدید است. التهاب لوزالمعده (پانکراتیت) یکی از این عوارض است که با درد شدید و مداوم شکم، تهوع و استفراغ بروز می‌کند و نیاز به بستری و مراقبت فوری دارد. مشکلات کیسه صفرا، از جمله سنگ صفرا و التهاب کیسه صفرا، نیز در افرادی که وزن خود را با سرعت بالا کم می‌کنند بیشتر دیده می‌شود. کاهش وزن سریع خود عاملی مستقل برای تشکیل سنگ صفراست و مصرف داروهای کاهنده وزن می‌تواند این риск را تشدید کند. عامل دیگری که خطر را چند برابر می‌کند، منشأ غیررسمی این فرآورده‌هاست. داروهای تقلبی ممکن است فاقد ماده مؤثره باشند، دوز نادرست داشته باشند یا حاوی ناخالصی‌های خطرناک باشند. فرآورده‌های تزریقی پپتیدی به زنجیره سرد حساس‌اند؛ اگر در طول حمل‌ونقل و نگهداری دمای مناسب حفظ نشود، ساختار پروتئین آسیب می‌بیند و اثربخشی دارو از بین می‌رود یا محصول ناپایدار می‌شود. بسته‌بندی و برچسب‌گذاری غیراستاندارد، نبود امکان ردیابی و مشخص نبودن تاریخ تولید و انقضا، از دیگر نشانه‌های هشدار در خرید فرآورده‌های غیرمجاز است. نکته مهم دیگر، لزوم پایش پزشکی در طول درمان است. افرادی که این داروها را با نظر پزشک مصرف می‌کنند، معمولاً به‌صورت دوره‌ای از نظر وزن، فشار خون، قند خون و وضعیت گوارشی بررسی می‌شوند و دوز دارو به‌تدریج و بر اساس تحمل فرد تنظیم می‌شود. مصرف خودسرانه، به‌ویژه با دوزهای بالاتر از توصیه‌شده یا ترکیب چند فرآورده با هم، این سازوکارهای ایمنی را حذف می‌کند. سازمان غذا و دارو در سال‌های گذشته بارها نسبت به تبلیغات فریبنده و فروش اینترنتی فرآورده‌های لاغری هشدار داده و بر خرید صرفاً از داروخانه‌های مجاز تأکید کرده است. شهروندان می‌توانند اصالت فرآورده را از طریق کد رهگیری روی بسته‌بندی بررسی کنند و در صورت مشاهده تخلف یا عوارض جانبی، موضوع را به معاونت‌های غذا و دارو در دانشگاه‌های علوم پزشکی گزارش دهند. جمع‌بندی هشدار روشن است: آمپول‌های لاغری دارو هستند، نه محصولات آرایشی یا مکمل‌های بی‌خطر؛ مصرف آن‌ها فقط با تجویز پزشک، برای گروه مشخصی از بیماران و از مسیر رسمی داروخانه مجاز است. هر مسیر دیگری، سلامت فرد را در معرض خطری قرار می‌دهد که می‌تواند از یک دوره ناخوشایند گوارشی تا آسیب دائمی به لوزالمعده و کیسه صفرا متغیر باشد.