مدیرعامل آریادارو: فروش بالا، نقدینگی کم؛ مسئله امروز صنعت دارو

امیر مصلحی، مدیرعامل شرکت داروسازی آریادارو، در یادداشتی اختصاصی برای «دوشنبه‌های دارویی» به یکی از مسائل امروز صنعت دارو و مکمل‌های غذایی پرداخته و استدلال می‌کند که رشد فروش، لزوماً به بهبود نقدینگی منجر نمی‌شود و اگر از پایداری صنعت دارو صحبت می‌کنیم، باید سودآوری را نیز بخشی از همان پایداری بدانیم. او در این یادداشت هشدار می‌دهد: «ادامه تولید بدون سود شاید در کوتاه‌مدت ممکن باشد، اما نمی‌تواند مبنای یک صنعت پایدار باشد.» معیارهای ناقص ارزیابی عملکرد به نوشته مصلحی، در صنعت دارو و مکمل، رشد شرکت‌ها معمولاً با افزایش فروش، توسعه سبد محصولات و افزایش ظرفیت تولید سنجیده می‌شود. این شاخص‌ها مهم‌اند، اما در شرایط اقتصادی امروز برای ارزیابی عملکرد یک شرکت کافی نیستند. در کنار میزان فروش باید دید چه میزان سرمایه برای ایجاد آن به کار گرفته شده، این سرمایه چه مدت درگیر می‌ماند و در نهایت چه بازدهی برای شرکت ایجاد می‌کند. بخش مهمی از مسئله، به فاصله میان پرداخت هزینه‌های تولید و وصول مطالبات برمی‌گردد. تولیدکننده مواد اولیه و اقلام بسته‌بندی را تأمین می‌کند، هزینه‌های تولید را می‌پردازد و برای جلوگیری از وقفه در تولید ناچار به نگهداری موجودی است؛ در مقابل، منابع حاصل از فروش با فاصله به شرکت برمی‌گردد. طولانی شدن دوره وصول مطالبات در زنجیره پخش، داروخانه، بیمه‌ها و مراکز دولتی نیز این فاصله را بیشتر می‌کند. رشد فروش، فشار بر سرمایه در گردش به همین دلیل، رشد فروش لزوماً به بهبود نقدینگی منجر نمی‌شود و حتی می‌تواند نیاز شرکت به سرمایه در گردش را افزایش دهد. در شرایط تورمی این فشار بیشتر است؛ تا زمانی که مطالبات یک دوره فروش وصول شود، مواد اولیه و بسته‌بندی دوره بعد با قیمت بالاتری خریداری می‌شوند. اگر این فاصله با تسهیلات جبران شود، هزینه تأمین مالی نیز به هزینه فعالیت شرکت اضافه خواهد شد. این شرایط باعث می‌شود حاشیه سود به‌تنهایی معیار مناسبی برای ارزیابی یک محصول نباشد. محصولی با حاشیه سود مناسب، اگر به موجودی بالا نیاز داشته باشد یا مطالبات آن دیر وصول شود، می‌تواند سرمایه قابل توجهی را برای مدت طولانی درگیر کند. در چنین شرایطی، هزینه تأمین این سرمایه هم باید در محاسبه سودآوری محصول دیده شود. قیمت‌گذاری و تأمین مواد اولیه قیمت‌گذاری دارو و نحوه تأمین مواد اولیه نیز در ادامه همین مسئله قرار می‌گیرند. فاصله میان افزایش بهای تمام‌شده و اصلاح قیمت، علاوه بر کاهش حاشیه سود، نیاز به سرمایه در گردش را افزایش می‌دهد. در مواد اولیه وارداتی نیز فقط نرخ ارز مطرح نیست؛ زمان تخصیص و انتقال ارز و مدت تأمین مواد اهمیت زیادی دارد. هرچه امکان برنامه‌ریزی کمتر باشد، تولیدکننده ناچار به نگهداری موجودی بیشتری است و طبیعتاً سرمایه بیشتری نیز در این بخش درگیر می‌شود. در صنعت مکمل، مسئله شکل متفاوتی دارد. انعطاف بیشتر در قیمت‌گذاری با محدودیت قدرت خرید مصرف‌کننده و رقابت شدید بازار روبه‌روست. در برخی گروه‌ها، افزایش تعداد محصولات مشابه باعث می‌شود رقابت به سمت قیمت و تخفیف حرکت کند و همین امر بازده سرمایه را کاهش می‌دهد. به گفته مصلحی، اختصاص ظرفیت و سرمایه به محصولی که گردش و بازده مناسبی ندارد نیز هزینه‌ای است که معمولاً کمتر دیده می‌شود. سرمایه، نه فقط سود مدیرعامل آریادارو می‌نویسد: فعالیت در صنایع مختلف برای من یک تفاوت مهم را پررنگ کرده است؛ ممکن است دو کسب‌وکار سود مشابهی داشته باشند، اما میزان سرمایه‌ای که برای ایجاد آن سود نیاز دارند و مدت زمانی که این سرمایه درگیر می‌ماند، کاملاً متفاوت باشد. در صنعت دارو، با توجه به طولانی بودن چرخه وصول مطالبات و نیاز مستمر به سرمایه در گردش، این تفاوت اهمیت بیشتری پیدا می‌کند. به همین دلیل، در تصمیم‌گیری برای سرمایه‌گذاری فقط میزان سود مهم نیست؛ باید دید برای رسیدن به آن سود چه میزان سرمایه و برای چه مدتی درگیر می‌شود. تأمین مالی هم باید در ادامه همین نگاه قرار بگیرد. افزایش نیاز به سرمایه در گردش را نمی‌توان همیشه با دریافت تسهیلات بیشتر پاسخ داد. مدیریت موجودی، کاهش دوره وصول مطالبات و بازنگری در شرایط فروش می‌تواند بخشی از منابع مورد نیاز را از داخل شرکت آزاد کند. برای نیاز باقی‌مانده نیز می‌توان در کنار تسهیلات بانکی، از روش‌های تأمین مالی زنجیره‌ای و ابزارهای مبتنی بر مطالبات استفاده کرد. مهم این است که هزینه و سررسید منابع مالی با محل مصرف آن‌ها تناسب داشته باشد. سودآوری، شرط بقای صنعت در پایان این یادداشت تأکید شده است که باید این واقعیت را پذیرفت که سودآوری بخشی از سازوکار ادامه فعالیت صنعت داروست. تولیدکننده‌ای که حاشیه اقتصادی مناسبی نداشته باشد، به مرور توان تأمین سرمایه در گردش، توسعه محصول و سرمایه‌گذاری مجدد را از دست می‌دهد. به نوشته مصلحی، صنعت دارو برای زنده ماندن به بنگاه‌های سودآور نیاز دارد. سودی که در شرکت باقی می‌ماند، بخشی از منابع تولید و توسعه دوره بعد است و بدون آن، وابستگی شرکت به بدهی و تأمین مالی بیرونی بیشتر می‌شود. نتیجه‌گیری او روشن است: اگر از پایداری صنعت دارو صحبت می‌کنیم، باید سودآوری را هم بخشی از همان پایداری بدانیم؛ ادامه تولید بدون سود شاید در کوتاه‌مدت ممکن باشد، اما نمی‌تواند مبنای یک صنعت پایدار باشد.